Home Newsletter 2010 Ενισχύσεις αγροτών για τη διατήρηση της άγριας πανίδας
του Σπύρου Ψαρούδα

Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις που αφορούν σε ζημιές από αρκούδα

Στο νέο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2007-2013 έχουν συμπεριληφθεί δράσεις οι οποίες αφορούν στη διατήρηση της άγριας ζωής και πιο συγκεκριμένα στη διατήρηση της καφέ αρκούδας: « Προώθηση γεωργικών πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής» (Μέτρο 214), «Αγορά και εγκατάσταση ηλεκτροφόρας περίφραξης» και «Αγορά και διατήρηση ελληνικού ποιμενικού» (Μέτρο 216, Δράσεις 1.1 και 1.2 αντίστοιχα). Η διάδοση της εφαρμογής μέτρων πρόληψης ζημιών που προκαλούνται από τις αρκούδες σε γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες, θεωρείται ότι συντελεί σημαντικά στη μείωση της ανθρωπογενούς θνησιμότητας ειδών όπως η αρκούδα. Σε ότι αφορά τη Δράση «Αγορά και εγκατάσταση ηλεκτροφόρας περίφραξης» μπορεί να εφαρμοστεί μόνο σε περιοχές παρουσίας αρκούδας. Επιπλέον, η δράση όπως έχει σχεδιαστεί, δεν καλύπτει μικρές καλλιέργειες, αλλά μόνο την οργανωμένη μελισσοκομία και κτηνοτροφία που ασκείται στις περιοχές παρέμβασης. Η Δράση «Αγορά και διατήρηση ελληνικού ποιμενικού», σύμφωνα με το κείμενο του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης «αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για την προστασία (πρόληψη) των ζημιών των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων από τις επιθέσεις των άγριων ζώων (Αρκούδα, Λύκος κλπ) και κατ’ επέκταση συντελεί στη μείωση της ανθρωπογενούς θνησιμότητας των ζώων αυτών».

Σχετικά με το τελευταίο αυτό μέτρο «Αγορά και διατήρηση ελληνικού ποιμενικού» πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει αναγνωρισμένος φορέας πιστοποίησης της φυλής «ελληνικός ποιμενικός». Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η υλοποίηση στην πράξη του μέτρου αμφισβητείται ακόμα και από την αρμόδια αρχή εφαρμογής του (Δ/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων).

Δυστυχώς, την περασμένη χρονιά η Επιτροπή του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης πρότεινε την κατάργηση των «συνοδευτικών δράσεων για την προστασία της άγριας ζωής». Σύμφωνα με τη σχετική αίτηση τροποποίησης η οποία εστάλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το προηγούμενο καλοκαίρι (2010), αυτές οι δράσεις «παρουσιάζουν αδυναμίες στην υλοποίηση τους» και «προϋποθέτουν σύνθετους μηχανισμούς υποστήριξης….και για τους λόγους αυτούς η υλοποίησή τους θεωρείται αναποτελεσματική».

Παρόλα αυτά, όπως περιγράφεται παραπάνω, αυτές οι δράσεις θεωρούνται εξαιρετικής περιβαλλοντικής και κοινωνικής αξίας. Περιβαλλοντικές Οργανώσεις στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της Καλλιστώς, έχουν εκφράσει ήδη την απογοήτευσή και τη διαφωνία τους σε σχέση με την πρόταση τροποποίησης.

Γεωργική ασφάλιση και καταβολή αποζημιώσεων στους παραγωγούς

Αν και αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι η πρόληψη είναι η καλύτερη λύση για την αντιμετώπιση ζημιών και την επίτευξη συνθηκών ομαλής συνύπαρξης του ανθρώπου με άγρια ζώα που προκαλούν ζημιές στη γεωργική οικονομία, είναι αλήθεια παράλληλα, ότι ακόμα και με γενικευμένη εφαρμογή προληπτικών τεχνικών δεν είναι δυνατόν να μηδενιστούν οι ζημιές που προκαλούν τα άγρια ζώα. Είναι σημαντικό να συνδυάζεται η λήψη προληπτικών μέτρων ένα δίκαιο σύστημα αποζημίωσης των ζημιών. Στην Ελλάδα, ο κύριος φορέας γεωργικής ασφάλισης και καταβολής αποζημιώσεων σε παραγωγούς είναι ο Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ). Στους «ασφαλιζόμενους κινδύνους», που καλύπτονται ασφαλιστικά, περιλαμβάνονται και ζημιές από την άγρια πανίδα.

Συστηματικές παρεμβάσεις Περιβαλλοντικών Οργανώσεων τα τελευταία χρόνια οδήγησαν σε σημαντικές βελτιώσεις στους κανονισμούς ασφάλισης τους ζωικού κεφαλαίου, προς όφελος ειδών άγριας πανίδας. Επιπλέον, από τον Σεπτέμβριο του 1996, μετά από σχετικές εισηγήσεις, ο ΕΛΓΑ καλύπτει ασφαλιστικά και ζημιές από την άγρα πανίδα στην φυτική παραγωγή (δεν προβλέπονταν κάτι τέτοιο νωρίτερα). Η πιο πρόσφατη βελτίωση του Κανονισμού Ασφαλίσεων για το ζωικό κεφάλαιο ( τον Σεπτέμβριο του 2008), ικανοποίησε μια πολύ παλιά απαίτηση των περιβαλλοντικών οργανώσεων: οι κτηνοτρόφοι αποζημιώνονται τώρα πια (μετά από επίσκεψη του εκτιμητή του ΕΛΓΑ και κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες), ακόμα και για την απώλεια ενός μεμονωμένου αιγοπροβάτου, αρκεί το σύνολο των απωλειών ενός έτους να φτάνει τουλάχιστον τα 4 ζώα (πριν από αυτή τη ρύθμιση, τουλάχιστον 4 ζώα έπρεπε να σκοτωθούν στο ίδιο περιστατικό προκειμένου να αποζημιωθεί ο κτηνοτρόφος).

Παρόλα αυτά και λόγω της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, ο ΕΛΓΑ επανεξετάζει αυτό το τελευταίο μέτρο εξαιτίας του μεγάλου κόστους που προκύπτει από τις επαναλαμβανόμενες επισκέψεις των εκτιμητών του ΕΛΓΑ σε περιοχές όπου υπάρχουν ζημιές. Και πάλι η ΚΑΛΛΙΣΤΩ, ο Έλληνας εταίρος του προγράμματος LIFE EX-TRA, έχει ενεργήσει προκειμένου να αποτραπεί μία τέτοια αρνητική εξέλιξη.